Toen H.B. (‘Stuuf’) Wiardi Beckman in de nacht van 17 op 18 januari 1942 door de Duitse Sicherheitspolizei werd gearresteerd, terwijl hij samen met Frans Goedhart en enige anderen in snerpende kou op het Scheveningse strand wachtte op de overtocht naar Engeland, kwam er een abrupt einde aan de carrière van een man die gezien werd als een van de grote toekomstige leiders van de Nederlandse sociaal-democratie. Wiardi Beckman was door koningin Wilhelmina opgeroepen om deel te gaan uitmaken van het oorlogskabinet, zoals Jaap Burger voor hem en van Heuven Goedhart later. Vijf keer al was een poging tot overtocht mislukt. De zesde keer wist de Duitse SD van de operatie en kon zij Beckman en Goedhart, de oprichter van ‘Het Parool’ arresteren.
Natzweiler en Dachau
Wiardi Beckman en Goedhart werden in Scheveningen opgesloten en, uiteraard, verhoord op de inmiddeld bekende wijze. Meer dan poging tot vlucht kon Wiardi Beckman niet ten laste worden gelegd, eenvoudig omdat hij niet meer wenste los te laten. Ook Goedhart zweeg onder alle omstandigheden; hij kon later overigens tijdens een transport ontvluchten. Wiardi Beckman had dat geluk niet: via Amersfoort kwam hij als ‘Nacht und Nebel’-gevangene in het concentratiekamp Natzweiler en vervolgens in Dachau terecht (in 1944) waar hij op 15 maart 1945, kort voor de Bevrijding, overleed. Tot het laatste ogenblik bleef, aldus zijn medegevangenen in al die kampen, zijn geest ongebroken.
Politieke hervorming
Samen met zijn vriend en partijvoorzitter van de SDAP, Koos Vorrink was hij tot aan zijn arrestatie nauw betrokken geweest bij het verzet en de illegale pers — hij was Vorrinks plaatsvervanger in de redactie van het Parool — en tegelijk dacht hij, binnen de groep -Scholten en — via Vorrink — betrokken bij het Politieke Convent, na over Nederland na de Bevrijding. Van politieke vernieuwing tijdens de Bezettingstijd moest Wiardi Beckman niets hebben; ook niet van de Nederlandse Unie. In 1940 schreef hij publiekelijk:
“Als voorstander van vernieuwing van de Nederlandse samenleving sta ik verre van hen, die thans met luider stemme al het oude smadelijk veroordelen. Willen hervormingen een zuiver Nederlands karakter
De tekst hiernaast is ontleend aan J. Th. J. van den Berg, Wiardi Beckman Stichting, Taak en werkwijze, Amsterdam, 1989.
Zie verder:
Joh. Wijne, Stuuf Wiardi
Beckman, Patriciër en
sociaal-democraat, Amsterdam,
Thomas Rap, 1987. Wijne’s
boek is de belangrijkste
beschikbare bron over
Beckmans leven en werk.
Over Wiardi Beckman in S&D:
Paul Kalma, ‘Bij de honderdste geboortedag van H.B. Wiardi Beckman’, in S&D, 1/2 2004, pag. 4-6. Marijke Halbertsma-Wiardi Beckman, ‘Wiardi Beckman en de nationale gedachte’, in S&D 3, 1996, 160-167.