Europa begint in de buurt

De ontwerpresolutie, zoals die nu voor ons ligt, is een goede start om internationale politiek weer meer op de kaart te zetten. Tegelijkertijd moet ik net als vele anderen concluderen dat het debat nog niet voltooid is en permanent gevoerd zal moeten worden, willen we kunnen blijven inspelen op de continue veranderingen op het wereldtoneel. In mijn reactie wil ik graag inzoomen op het hoofdstuk over Europese samenwerking en integratie, omdat mijns insziens hier één van de grootste uitdagingen ligt voor de PvdA.

Steeds meer kwesties zijn grensoverschrijdend en vereisen een Europese, zo niet wereldwijde aanpak. Alleen door als Europa gezamenlijk op te trekken bij zaken als het tegengaan mensenhandel, ondersteuning van prille democratieën en aanpak van de crisis maken we een verschil. Als we in Europa samen de crisis aanpakken kunnen we de uitwassen van het marktdenken beteugelen, kan de financiële wereld tot verantwoordelijk gedrag worden gedwongen en kunnen we maatregelen treffen om de groeiende ongelijkheid en werkloosheid tegen te gaan. Als we samen de Arabische Lente ondersteunen, wordt het effect van die ondersteuning versterkt. Als we samen de mensenhandel aanpakken, kunnen we niet alleen de pooier in Amsterdam of Rotterdam berechten, maar de hele organisatie achter dit menselijk leed ontmantelen. Ik vind het dan ook goed dat de ontwerpresolutie benadrukt dat de PvdA positief staat tegenover Europese samenwerking en integratie.

Dat betekent echter niet dat ik een roze Europabril op heb. Er is veel waar de nationale lidstaten beter hun eigen keuzes kunnen maken en soms is minder Europa gewenst, bijvoorbeeld als het gaat om Europese marktregels ten aanzien van de publieke sector. Het is jammer dat de ontwerpresolutie daar niet specifieker over is. Want aangeven waar Europa niet ingrijpt is minimaal net zo belangrijk als aangeven waar Europa wel moet ingrijpen en we zullen het debat daarover moeten voortzetten.

Maar het belangrijkste dat mist in de ontwerpresolutie is het (h)erkennen van het feit dat mensen het gevoel hebben dat ze geen grip hebben op Europa en de Europese politiek. Als je even je licht opsteekt op een verjaardag of bij een bijeenkomst, dan weet je dat dit een veelgehoorde frustratie is. Deze mensen zijn geen notoire klagers, zij hebben gelijk: Europa is over het algemeen een ver van je bed show en, om in jargon te spreken: er is een democratisch tekort in de EU en daarmee een gebrek aan democratische legitimiteit. Dat is niet alleen frustrerend en onrechtvaardig, maar in potentie ook schadelijk voor een partij als de PvdA die kiest voor Europese samenwerking. De frustratie kan namelijk makkelijk leiden tot een afnemend draagvlak voor de Europese koers van de PvdA en de PvdA zelf. De PvdA is bij uitstek de partij om juist dit doemscenario te voorkomen.

Wat kunnen we eraan doen om dat te voorkomen? Ten eerste is het verder ontwikkelen van ideeën over versterking en verdieping van de democratie in Europa een prioriteit. Het huidige Europa is niet van ons, burgers. Europa is van de regeringsleiders en de ambtenaren. Dat moet echt veranderen. Als Europa niet wil luisteren naar zijn bevolking, zal het ook nooit een Europa worden dat wordt gedragen door de bevolking. En als we serieus willen dat Europa democratische legitimiteit heeft dan begint dat met versterking van haar democratische instituties. Het Europees parlement moet een echt parlement worden. Een parlement met meer macht en met parlementariërs, die reageren op wat hun kiezers willen. Wij mogen geen genoegen nemen met de achterkamertjes van “Merkozy”, want die zorgen uiteindelijk voor een verdere erosie van het draagvlak bij de Europese bevolking. Verder is het belangrijk het debat over de rol van de Europese partijen, Europese kieslijsten en referenda te voeren.

Omdat een betere wereld begint bij jezelf moeten we hiervoor eerst de hand in eigen boezem steken. Een verdere versterking en democratisering van de Partij van de Europese Socialisten (PES) is onontbeerlijk. Er zijn de afgelopen jaren een paar stappen in de goede richting gezet, bijvoorbeeld door meer debat op de congressen en de mogelijkheid om als PES-activist onderwerpen te agenderen en mee te praten. Ook het plan om voor de volgende Europese verkiezingen met één sociaaldemocratische kandidaat te komen vanuit de PES voor het voorzitterschap van de Europese Commissie kan bijdragen aan een sterker profiel van de sociaaldemocratie in Europa. Maar uiteindelijk zijn er meer stappen nodig om te komen tot een sterke en verenigde Europese sociaaldemocratie. Een sociaaldemocratie die tegengas kan geven tegen de rechtse bezuinigingskoers door gezamenlijke standpunten die zowel op Europees als nationaal niveau worden uitgedragen.

Maar dat is niet genoeg. Wat er nog meer mist is een verbinding tussen de mensen om wie het gaat en Europa. Oftewel: toegankelijke informatie over de betekenis van Europese politiek en de mogelijkheid daarover mee te praten. Alle politiek, dus ook de Europese, begint in de buurt. Omdat Europese politiek invloed heeft op ons werk, ons dagelijks leven en ons welbevinden. Neem de uitbreiding van de Europese Unie en de Polen die – als gevolg daarvan – massaal naar Nederland kwamen om hier te werken. Dat heeft merkbaar gevolgen voor de eigen buurt. De gevolgen van de Eurocrisis worden het hardst gevoeld door mensen die elke dag naar hun werk gaan, of hun baan hebben verloren door de crisis en daardoor in de problemen raken. Tegelijkertijd hebben veel mensen hun inkomsten te danken aan open grenzen en de handel die daaruit vloeit.

De link tussen de mensen die elke dag voor- of nadeel ondervinden van Europese politiek kan het beste gemaakt worden door actoren die dichtbij die mensen staan. Door zichtbaar te zijn en door het organiseren van informatie, inspraak en debat op lokaal niveau. Als politieke partij kan de PvdA daar een voortrekkersrol in spelen en zou dat naar mijn mening ook moeten doen. Door de gevolgen van de crisis voor banen en inkomen bespreekbaar te maken, te laten zien waarom een linkse koers in Europa nodig is om uit de crisis te komen en het debat aan te gaan over hoe die linkse koers er dan precies uit zou moeten zien. Alleen dan kunnen we het vertrouwen winnen en ons echt hard maken voor een sociaal Europa.