De zoektocht naar sociaal-democratische beginselen voor de 21e eeuw

De zoektocht naar sociaal-democratische beginselen voor de 21e eeuw

In de huidige sociaal-democratische toekomstbespiegelingen bevindt zich nog voldoende hoop in de nabije toekomst en een internationale, solidaire kijk op de wereld. Dat blijkt uit de conceptresolutie van de Commissie-Schrijver die tot stand is gekomen na een stevige rondgang langs allerlei geledingen van de partij. Een compliment past voor de manier waarop een inclusieve partijresolutie is gesmeed die waarschijnlijk grotendeels zal worden overgenomen tijdens het partijcongres in januari 2012. Toch rammelt het voorlopige schriftelijke resultaat nog te veel. Waar een sterk begin is gemaakt met enkele beginselen is de praktische uitwerking hiervan in de resolutie ondermaats. Deze bijdrage beperkt zich tot drie concrete voorstellen tot heroverweging van de concept-resolutie, na een beoordeling van de aanzet tot beginselen van de sociaal-democratische internationale politiek.

Het initiatief om beginselen van een sociaal-democratische internationale politiek van de 21e eeuw te formuleren is prijzenswaardig. In combinatie met het project ‘Van Waarde’ van de Wiardi Beckman Stichting is deze concept-resolutie een goed uitgangspunt om de sociaal-democratie klaar te maken voor de 21e eeuw en deze ook duidelijk te kunnen formuleren naar de kiezers. Goed is om te houden wat al goed is. De prominentie van het begrip ‘solidariteit’ in de beginselen is dan ook positief. Het afzetten tegen het grijpgrage kapitalisme is evenzeer logisch, klassiek en nog steeds actueel. Zo is het ook goed te lezen dat begrippen als ‘emancipatie’, ‘mensenrechten’, ‘wederzijds respect’ en ‘dialoog’ nog steeds sterk als altijd vertegenwoordigd zijn: hier wil je als sociaal-democraat mee geassocieerd worden.

Wat echter mist in de beginselen is een stevige leidraad, een meer toekomstgerichte visie en een manier waarop als sociaal-democratische partij in een klein land toch een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan een betere wereld. Vele beginselen en de (korte) uitleg hierbij beperken zich tot te grote algemeenheden of te veel calimero-gedrag naar de huidige regering(en). Om een voorbeeld te noemen van het eerste: in het beginsel over een ‘rechtvaardig’ Europa wordt zonder uitleg gepleit voor een ‘Rijnlands’ model in plaats van een Angelsaksisch of Chinees model. Als leidraad zou het passen om hier voor een solidair en sociaal Europa te pleiten. Wat met een rechtvaardig Europa wordt bedoeld is nu veel te onduidelijk, immers: ‘vaardig met het recht’ is Europa al vele decennia. Dit lijkt niet zo’n probleem, belangrijker is het dat er solidair en sociaal wordt opgetreden en met meer democratische legitimiteit, uiteraard ondersteund met duidelijke rechtvaardige regels.

Het overdreven wijzen naar de huidige rechtse regering is erg zichtbaar in het negatieve beginsel over de ‘negatieve gevolgen van ongebreidelde marktwerking’ zonder met alternatieven te komen. Daarnaast wordt ook nog wel eens de oren te veel laten hangen naar het meer ‘rechtsere’ inhalige geluid in het publieke discours met tenenkrommende verwijzingen naar het 'welbegrepen eigenbelang' (wat is dit en is het niet beter om in het algemeen belang te denken als solidaire, sociale en democratische partij?).

De manier waarop de sociaal-democratische partij de beginselen in ‘keuzes in prangende internationale kwesties’ vertaalt is weinig concreet en bovendien soms wel erg pretentieus. Ten aanzien van de pretenties: met name de alinea’s over het Israëlisch-Palestijnse conflict zijn hieraan blootgesteld. De PvdA ‘schrijft hier voor’ dat de “Palestijnse groepen Hamas en Fatah zich dienen te verzoenen” en wil “een onmiddelijke stop van alle raketbeschietingen op Israël vanuit de Gazastrook”. Hoe de PvdA dit gaat doen is volstrekt onduidelijk, evenals de reden waarom juist aan dit conflict zoveel aandacht is geschonken in de resolutie. Een concreet toepasbaar doel als streven naar volledige toepasbaarheid van het internationaal recht laat mijns inziens voldoende en duidelijk zien hoe de sociaal-democratie in dit soort conflicten staat en optreedt. Zo wordt ook beter een lange-termijn visie zichtbaar.

Het gebrek aan concrete toepasbaarheid van de resolutie is met name te verklaren omdat er in de concept-resolutie niet wordt ingegaan op de vraag hoe een politieke partij uit een klein land de wereld desondanks kan verbeteren. Er wordt te veel gewisseld van standpunt in de resolutie: in orde van grootte van ‘de sociaal-democratie’ (die zelfs wereldwijd zou kunnen zijn), tot ‘de Nederlandse overheid’, tot ‘de Partij van de Arbeid’. Een keuze voor één van deze drie zal de toepasbaarheid van de resolutie ten goede komen.

Als men bijvoorbeeld kiest voor ‘de PvdA’ kan men met name invloed uitoefenen in contacten met andere (sociaal-democratische) politieke partijen, in samenspraak met ‘bottom-up’ maatschappelijke organisaties. Getracht wordt dan regeringsverantwoordelijkheid te nemen en met behulp van een sterke Europese Unie te gaan voor solidariteit en duurzaamheid in zowel de Unie intern alsmede in haar externe betrekkingen. De PvdA kan door haar sterke presentie in zowel het Nederlandse Parlement als het Europees Parlement (met haar sociaal-democratische ‘broeders’) trachten meer democratische controle hierop uit te oefenen. Daarnaast kan de Partij zich inzetten voor een VN met een overkoepelend Mensenrechtenhof (goed idee) en internationaal toezicht op common public goods (aanvullend idee). Een resolutie geschreven vanuit ‘de PvdA’ heeft dus sterke voorkeur boven een wisselend standpunt van ‘Nederland’ en ‘de sociaal-democratie’.

Concluderend kan worden gesteld dat de conceptresolutie ‘Sociaaldemocratische Internationale Politiek’ een goed begin is van beginselen waarmee de PvdA in de 21e eeuw een duidelijk buitenlands beleid kan voeren en verwoorden. Wat nog mist is een sterke leidraad, een toekomstgerichte visie en een idee ‘hoe’ deze visie kan worden uitgevoerd. Om deze drie onvolkomenheden te ondervangen kan het volgende worden voorgesteld:

- Ten eerste: kies voor duidelijke beginselen (hoe minder en korter, hoe beter) en gebruik deze begrippen praktisch door de resolutie heen. Een sterkere focus op beginselen als solidariteit, duurzaamheid, democratische legitimiteit, wederzijds respect, rechtszekerheid en werk voor iedereen zou bij de PvdA passen.

- Ten tweede: kies meer voor een lange termijn-visie in plaats van verwijzen naar het huidige klimaat. Een sterkere inhoudelijke focus op duurzaamheid en innovatie zou hierbij passen. Te weinig aandacht is in de resolutie voor dé vraagstukken van de komende decennia als grondstoffenschaarste, voedselzekerheid, een verantwoorde omgang met natuur en milieu , nieuwe innovatieve vormen van werkgelegenheid en een verduurzaming van de mondiale maatschappij (niet alleen de economie).

- Ten derde: maak een keuze of deze resolutie wordt geschreven vanuit ‘de sociaal-democratie’, ‘Nederland’ of ‘de PvdA’ en geef sterker aan hoe een verschil kan worden gemaakt vanuit de partij. Als politieke partij met sterke maatschappelijke wortels betaamt het om goede contacten te leggen met andere politieke partijen (nationaal en lokaal) én maatschappelijke organisaties. Daarnaast is het zaak om meer en beter te manoeuvreren in verantwoordelijke posities in EU-verband. Zo kan gepoogd worden om meer solidariteit, duurzaamheid en democratie in zowel het interne functioneren van de EU als in de sterkere internationale betrekkingen vanuit de EU te bewerkstelligen.