De waarschuwende vinger van de ‘sociaal-democratie’ in de Kaukasus

Het afgelopen weekend was ik voor het eerst van mijn leven in de Kaukasus. In Georgië om precies te zijn. Op uitnodiging van onze eigen onvolprezen Alfred Mozer Stichting gaf ik een "ideologische" training aan een groep van zo’n dertig vertegenwoordigers van progressieve maatschappelijke organisaties (ngo’s in vies jargon) en politieke partijen, als je zo de scharminkelige partijclubs mag noemen zoals die in Georgië bestaan. Samen met de immer goedgehumeurde Tijmen Rooseboom (oud-medewerker van minister Bert Koenders) ondersteunden we Progressief Georgië bij het nadenken over de politiek-maatschappelijke vragen van vandaag de dag.

Maar in de sneeuw, ergens aan de rand van een meer niet zo ver van de hoofdstad Tbilisi vandaan, gebeurde het omgekeerde. Wie zag waarmee deze merendeels jonge studenten politieke wetenschap worstelden, kreeg meer en meer het gevoel dat we in het arme, slecht ontwikkelde Georgië niet naar een premodern verleden aan het kijken waren, maar naar onze postmoderne toekomst. Zoals zoveel andere post-USSR-landen biedt Georgië een alarmerende voorafschaduwing van waar 21-ste-eeuwse politiek op uit zou kunnen draaien. Als we niet oppassen, en niet handelen, ook bij ons, in een post-democratisch West-Europa.

In Georgië bokst men op tegen een autoritaire regeer- en bestuursstijl, een door zakenbelangen gemanipuleerd medialandschap en überhaupt tegen een grote invloed van ‘oligarchen’, de zakenelite, op de politiek.

De president van het land, ‘Misja’ Saakashvili – inderdaad degene die getrouwd is met de Nederlandse First Lady Sandra Roelofs – ontwikkelt zich, na aanvankelijk grote verdiensten voor het land te hebben gehad, steeds meer tot een autoritair leider. In een straatarm land, heeft hij op een heuveltop een buitensporig groot presidentieel paleis laten verrijzen ("het Witte Huis" van Georgië). Verder gaat er het sterke gerucht, dat de president zijn uiterste presidentiële ambtstermijnen wil omzeilen via allerlei Poetin-manoeuvres.

Saakashvili zal bij de eerstvolgende verkiezingen vrijwel zeker worden uitgedaagd door een Georgische zakenman-billionair, die precies op de heuveltop tegenover het presidentieel paleis een net zo grote privéwoning liet bouwen. Het land zindert van spanning van deze strijd tussen de twee sterke mannen, maar dan moet de zakenman wel eerst het Georgisch paspoort terugkrijgen dat hem door zijn presidentiële tegenspeler werd afgenomen.

Post-USSR landen als Georgië lijken belangrijke ontwikkelingsstadia over te slaan. De groei naar stabiele politieke partijen en vakbonden, het ontstaan van een kritisch en onafhankelijk publiek opinieklimaat, de ontwikkeling van een civil society: allemaal condities die wij als essentiële voorwaarden beschouwen voor het ontstaan van een democratische sociale rechtsstaat, komen in de voormalige Russische bezettingszone nauwelijks uit de verf.

In die landen, en het begint al dichtbij huis, in Midden-Europa, zien we zich allerhande post-democratische verschijnselen voordoen. Een autoritaire regeerstijl, de rol van big business in de wereld van politiek en media, oligarchen en tycoons die landspolitiek beschouwen als speeltje voor de rijken en machtigen. Het maakt de Berlusconi’s en de Rupert Murdoch’s een stuk gevaarlijker dan we al dachten.

Trainen in Georgië is evenzogoed getraind worden in Georgië.