Ontwaak, sociaal-democraat!

Paul Kalma - De PvdA leed op 15 maart de zwaarste nederlaag in haar geschiedenis. Hoe kon dit gebeuren? Kan de PvdA van het geleden verlies herstellen?

De eerste mei is normaal gesproken niet een dag om als Partij van de Arbeid over jezelf te gaan zitten tobben.1 Het gaat toch meestal om zaken als strijdbaarheid; trots op behaalde re- sultaten; en om de vraag hoe we in de toe- komst nóg sterker kunnen worden. Maar in de huidige omstandigheden zou dat toch iets kunstmatigs hebben. De PvdA leed op 15 maart de zwaarste nederlaag in haar geschie- denis. Ze werd op die dag de zevende partij van het land; kleiner dan GroenLinks, D66 en de SP; terwijl in sommige stadswijken zelfs nieuwkomer DENK meer stemmen kreeg.

Het is een verkiezingsuitslag die vragen op- roept waaraan we ons niet kunnen onttrekken. Hoe kon dit gebeuren? Wat is er politiek en maatschappelijk allemaal gaande – niet alleen in Nederland? Kan de PvdA van het geleden ver- lies herstellen? Of gaat dat bij volgende verkie- zingen op dezelfde schaal doorwerken? Op een stad als Rotterdam betrokken: het aantal raads- zetels zou bij een vergelijkbare uitslag terug- lopen van acht naar drie (in een raad met 45 zetels). Terwijl de partij vroeger een meerder- heid had.

Nederlaag of niet, de sociaal-democratische traditie – als tegenwicht en hervormende kracht ten opzichte van een op hol geslagen markteconomie – is onverminderd relevant.
Het kapitalisme is, zoals de kredietcrisis heeft laten zien, van zijn naoorlogse ankers gesla- gen. Het stelt financieel gewin boven maat- schappelijke doelstellingen (sociaal, cultureel, ecologisch) en jaagt het maken van schulden zoveel mogelijk op. Dat wil zeggen: schulden van particulieren, want die van overheden moeten naar nul.

De strijd tegen een dergelijk financieel kapitalisme zou een belangrijke doelstelling moeten zijn van de hedendaagse sociaal- democratie – en van de linkse beweging in bre- dere zin. De Amerikaanse schrijver en essayist Thomas Frank herinnerde de Democratische partij – en Hillary Clinton in het bijzonder – daar al ver voor de presidentsverkiezingen aan in een boek getiteld Listen, Liberal!. Een Nederlandse respectievelijk Europese versie van zo’n pleidooi zou kunnen luiden: Ontwaak, sociaal-democraat!. Dat pleidooi wil ik graag houden.

> Lees de rest van het artikel