Deze brief verscheen in de Volkskrant van 9 december 2011 als reactie op een column van Marcel van Dam.
In Marcel van Dams column van 1 december was het behoorlijk raak. Onder de intrigerende titel ‘Ik kan niets voor u doen’ krijg ik als PvdA wethouder vier dagen te vroeg onder uit de zak. De maakbaarheidszak, in dit geval. Grootste verwijt van Van Dam: lokale bestuurders doen niks voor actievoerende schoonmakers van openbare scholen die een onmogelijke werkdruk wordt opgelegd door een onrealistische aanbesteding. Maar: hoe maakbaar is onze lokale samenleving anno 2011?
Na de verzelfstandiging van het Openbaar onderwijs zijn mijn bevoegdheden als wethouder Onderwijs beperkt. Dat kunnen we jammer vinden, maar het is wel de realiteit. Als wethouder heb ik een ijzeren stelregel: beloof alleen dat wat je kunt waarmaken! Dat is eerlijke politiek. Publieke taken zoals het onderwijs, de post, de zorg en het openbaar vervoer zijn de afgelopen decennia verzelfstandigd, geliberaliseerd of geprivatiseerd. Bij problemen kijkt men naar de lokale bestuurders, die niets meer in handen hebben om het te regelen. Samen met het perverterende middel van Europese aanbestedingen vormt het een giftige mix die tot uitbuiting van kwetsbare werknemers leidt. Beste Marcel: zo maakbaar is onze lokale samenleving anno 2011.
Het fenomeen aanbestedingen is één van de meest zichtbare vergissingen uit een tijd dat het neoliberalisme ons denken en handelen overheerste uit angst om voor een ouderwetse socialist te worden uitgemaakt. We geloofden meer in de tucht van de markt dan in duurzame relaties en inspraak door belanghebbenden. We moeten deze fout herstellen, want kwetsbare groepen zoals “mijn” Groningse schoonmakers worden er zwaar de dupe van.
Als lokale bestuurders en politici kunnen we natuurlijk iedere organisatie apart daar op aanspreken. Dat lijkt mij weinig zinvol. Want dit is geen lokaal probleem. Het zal blijven doorwoekeren totdat we nationaal verplichten deugdelijke arbeidsvoorwaarden op te nemen in een aanbesteding. Zonder dat wint de schijnwerkelijkheid van de laagste prijs het telkens weer van eerlijke eisen aan werknemers. Den Haag moet dit niet langer op zijn beloop laten en actie ondernemen. Anders gaan we weer tijden tegemoet dat er met grote regelmaat gestaakt moet worden voor zaken die tot voor kort een verworvenheid leken. Dan zal duidelijk worden dat scholen geen geld voor schoonmaak meer hebben na alle bezuinigingsrondes. Maar dan spreken we tenminste over de echte kern van het probleem.
