Er is iets fundamenteel mis met de manier waarop wij vandaag de dag leven, houdt Tony Judt ons voor in Ill fares the land. De afgelopen dertig jaar zijn we geobsedeerd geraakt door rijkdom, is de privatisering doorgeschoten en heeft de ongelijkheid tussen rijken en armen schrikbarende proporties aangenomen. We weten wat iets kost, maar hebben geen idee meer wat de waarde ervan is. We vragen ons niet meer af of de beslissingen die we nemen juist zijn en of deze zullen bijdragen aan een eerlijkere, rechtvaardigere wereld. Een nieuwe politieke taal van links is nodig om onze samenleving weer beter te maken: ‘the Left must find its voice’.
Op dit forum willen we graag de discussie aangaan over de betekenis van Ill fares the land. Bijdragen hieraan vindt u hieronder. Reacties kunt u sturen naar: forum@wbs.nl.
‘Ill fares the land’ is een regel uit een gedicht van Oliver Goldsmith (The deserted village, 1770). Het volledige citaat luidt:
Ill fares the land, to hastening ills a prey,
Where wealth accumulates, and men decay;
Princes and lords may flourish, or may fade;
A breath can make them, as a breath has made;
But a bold peasantry, their country's pride,
When once destroyed, can never be supplied.
Rondom Ill fares the land is een ware hype ontstaan. Veel reacties zijn lovend: eindelijk iemand die op eloquente en inlevende wijze een diagnose geeft van wat er mis is met de westerse welvaartsstaat. 'Waarom zijn mensen als Tony Judt zo dun gezaaid', verzucht bijvoorbeeld Felix Rottenberg in De Groene Amsterdammer van 6 mei jl. Er is ook kritiek geuit, vooral door Britse recensenten. Het boek zou te pessimistisch en niet altijd historisch juist zijn (zie bijvoorbeeld de recensies die verschenen in The Guardian en in The Daily Telegraph).
Tony Judt (1948-2010)
De Britse historicus Tony Judt werd in 1948 in Londen geboren. Augustus 2010 overleed hij. Zijn opleiding genoot hij in Londen, Cambridge en Parijs; zelf gaf hij les in Cambridge, Oxford, Berkeley en New York. In New York richtte hij in 1995 het Remarque Institute op, een instituut dat zich richt op onderzoek naar Europa en het verbeteren van de wetenschappelijke banden tussen de twee continenten. Judt staat bekend als een linksgeoriënteerde denker met een uitgesproken mening. Zoals over het Palestijns-Israëlische conflict, waarover hij in 2003 schreef dat de Joodse staat een anachronisme is en dat Israël zich moet transformeren naar een binationale staat. Zijn bekendste werk is ongetwijfeld Postwar: a history of Europe since 1945, dat internationaal met lovende kritieken werd ontvangen en als een van de beste historische werken over het naoorlogse Europa wordt gezien.
Ongeveer twee jaar voor zijn overlijden werd bij Judt de ziekte ALS vastgesteld, ook wel bekend als de Lou Gehrig’s disease. De ziekte tastte - hoewel hij aan bed gekluisterd was en steeds slechter kon bewegen, zelfs ademhalen ging moeizaam - zijn werklust niet aan, blijkens zijn frequente publicaties in The New York Review of Books in 2009 en 2010. Judt dicteerde de teksten aan assistenten. In oktober 2009 gaf hij in New York een lezing – zijn laatste – waarin hij de vraag stelde: wat is levend en wat is dood in de sociaal-democratie? Judt wist de zaal te overdonderen, niet alleen door bijna twee uur lang, zonder aantekeningen, te spreken, maar ook door wat hij te zeggen had. De lovende reacties deden hem besluiten Ill fares the land te schrijven.
Ill fares the land
In Ill fares the land richt Judt zich op de jeugd, op de ‘verloren generatie’ die opgroeit in een wereld zonder grote ideeën en idealen. Groot is het verschil met de overdreven zelfverzekerdheid van zijn eigen generatie: ‘we knew just how to fix the world’. De onzekerheid is de laatste jaren door de economische crisis alleen maar gegroeid; deze maakte duidelijk dat sociale zekerheid geen vanzelfsprekendheid is.
Judts antwoord op deze onzekerheid is herwaardering van de verzorgingsstaat en de sociaal-democratie en een terugkeer naar het gelijkheidsideaal. Privatisering moet een halt toegeroepen worden. Deze is inefficiënt, vergroot bestaande ongelijkheden en ondermijnt het gemeenschapsgevoel. ‘We need to learn to think the state again’, stelt Judt. Het is duidelijk wat er moet gebeuren, maar we moeten opnieuw leren om erover te praten.
Maar is een nieuwe taal om over progressieve politiek te praten voldoende? En in hoeverre gaat Judts verhaal ook op voor Nederland? Reikt hij een (begin van een) oplossing aan voor het eroderende vertrouwen dat burgers hebben in de overheid en politici?
Tony Judt, Ill fares the land: A treatise on our present discontent, Penguin Books, 2010.
De Nederlandse vertaling, 'Het land is moe: verhandeling over onze ontevredenheid', verschijnt later deze maand bij Contact.
Links bij dit debat:
- Judt-debat bij Das Progressive Zentrum in Duitsland: Eine Online-Debatte 'Soziale Demokratie in Zeiten der Angst' zu den Thesen von Tony Judt
- NRC Weblog van Marc Leijendekker 'Sociaal-democraten zoeken nieuw verhaal'
- De Groene Amsterdammer - online dossier over Tony Judt
- Vrij Nederland, Carel Peeters - Waarin Tony Judt de sociaal-democratie van jaren werk voorziet
Leiter des Pariser Büros der Friedrich Ebert Stiftung.
Wenn ich es richtig verstanden habe, dann ist Tony Judts zentrale politische Botschaft diese: Die Sozialdemokratie sollte sich angesichts der Rückkehr des Gefühls existenzieller Verunsicherung in die westlichen Gesellschaften erneut auf die sozialstaatlichen Errungenschaften des 20. Jahrhunderts besinnen. Der keynesianische Sozialstaat hat im vergangenen Jahrhundert angesichts ähnlicher Krisen und Herausforderungen eine wichtige stabilisierende Rolle gespielt.
Lees verder
Willem Witteveen is hoogleraar rechtstheorie en retorica aan de Universiteit van Tilburg, waar hij ook Dean Liberal Arts and Sciences is. Van 1999 tot 2007 was hij namens de PvdA lid van de Eerste Kamer.
Tony Judts nieuwe boek, Ill Fares the Land, is een inspirerend pamflet. In kort bestek maakt Judt een historische analyse van de recente politieke geschiedenis, waarvan de slotsom is dat de sociaal-democratie door het falen van het kapitalistische economische systeem en de daarbij passende neoliberale ideologie weer hoogst actueel is.
Lees verder
Tobias Dürr is the editor of Berliner Republik magazine and chair of the think tank Das Progressive Zentrum.
Tony Judt’s new book, based on his by now famous October 19 lecture documented in the New York Review of Books (and, in German, in the Berliner Republik), is an invaluable and timely contribution to the debate on the future of Social Democracy and progressive politics.
Lees verder
Robert Kloosterman is hoogleraar Economische Geografie en Planologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is tevens Honorary Professor aan de Bartlett School of Planning van het University College London.
Job Cohen wil net als ooit Joop den Uyl 'de boel bij elkaar houden'. Dat lijkt misschien een achterhaalde, zelfs een wat oubollige doelstelling. In Ill Fares the Land echter maakt Tony Judt duidelijk dat de boel bij elkaar houden cruciaal is voor de kwaliteit van de samenleving.
Lees verder
Liesbeth Levy is dialoogfilosoof, hoofd van de afdeling debat van de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur en artistiek leider van debatcentrum de Unie.
Zomer 2008 was Tony Judt te gast in Rotterdam voor een bijeenkomst van het door hem opgerichte Remarque Institute. Als een van de gastvrouwen mocht ik ook een gespreksbijeenkomst met hem bijwonen. Het lag voor de hand dat ik - al twintig jaar gepokt en gemazeld als debatorganisator - mij niet zou vergalopperen. Ik deed het toch.
Lees verder
Frans Timmermans was van 2007 tot 2010 staatssecretaris van Europese Zaken. Hij is nu kandidaat-kamerlid.
Er wordt tegenwoordig niet zoveel meer nagedacht over de sociaal-democratie. Sterker nog, in de meeste sociaal-democratische partijen heerst een uitgesproken anti-intellectueel klimaat. Want nadenken wordt al snel elitair gevonden.
Lees verder
Ewald Engelen is hoogleraar Financiële Geografie aan de UvA.
Tony Judt is van 1948 en heeft een pesthekel aan zijn generatiegenoten. Ik ben van 1963 en heb een pesthekel aan zijn generatie. Zelfingenomen zondagskinderen – arrogant en morele superioriteit veinzend, hebben de babyboomers onder het mom van vooruitgang, bevrijding en verheffing eerst en vooral goed voor zichzelf gezorgd.
Lees verder
Hans Wansink is redacteur van de Volkskrant en is tevens als research fellow aan de WBS verbonden.
De zwanenzang van Tony Judt, Ill fares the land, is in de Britse pers veel minder positief ontvangen dan in Nederland. Recensenten hekelen in de Financial Times, The Daily Telegraph, The Independent en The Guardian vooral het pessimisme van Judt. Terecht, naar mijn mening.
Lees verder
René Cuperus is wetenschappelijk medewerker van de WBS.
Doorslaggevend bij de waardering van Tony Judts Ill Fares the Land, is of men wel of niet zijn basissentiment over onze hedendaagse samenleving deelt: ‘Something is profoundly wrong with the way we live today.(…) In a new age of fear and insecurity, we are abandoning the labors of a century and betraying those who came before us.’
Lees verder
Rutger Claassen is als politiek filosoof werkzaam bij het Instituut Politieke Wetenschappen van de Universiteit Leiden.
Tony Judt heeft met Ill Fares the Land een boek geschreven waarin hij de leegte op links wil bestrijden. Zijn doel is duidelijk te maken waar de sociaal-democratie vandaan komt en waar zij heen moet als zij iets voor de 21ste eeuw wil betekenen. Als goede historicus staat de toekomst bij hem in het licht van het verleden. Wie iets wil begrijpen van een mogelijke toekomst voor de sociaal-democratie, moet begrijpen waarom zij in de naoorlogse periode (1945-1975) zo succesvol was.
Lees verder
Bertus Mulder is voorzitter van het PvdA-gewest Fryslân.
Ill fares the land is een essay dat wonderwel aansluit bij de Den Uyl-lezing van Wouter Bos en de daarop volgende Van der Wielen-lezing van Job Cohen. Het centrale thema bij Judt is het failliet van het neoliberalisme: de verering van de privatisering en de private sector, de toenemende ongelijkheid tussen arm en rijk, de onkritische bewondering voor de vrije markt en de minachting voor de publieke sector.
Lees verder
Arjen Berkvens is directeur van de Alfred Mozer Stichting.
Tony Judt heeft met Ill fares the land een 'vroeger was alles beter'-boek geschreven. Voor veel nostalgische linkse mensen zal het balsem voor de ziel zijn. Kijkend naar het verleden ziet Judt stoere staatsmannen, die de welvaartsstaat opbouwden. Kijkend naar de laatste dertig jaar ziet hij de schurken en incompetente leiders, die hem hebben afgebroken.
Lees verder
Felix Rottenberg is oud-voorzitter van de PvdA.
In De Groene Amsterdammer van 6 mei jl. is een interview gepubliceerd met Felix Rottenberg over het werk van Tony Judt, onder de titel De verzorgingsstaat is niet vanzelfsprekend. Het interview sluit nauw aan bij de discussie op de WBS-website over Ill fares the land, vandaar dat het hier wordt weergegeven.
Lees verder
John Huige is interim leidinggevende en adviseur op het terrein van o.m. duurzaamheid en stad-landrelaties.
De onduurzaamheid van de huidige economische groei ontbreekt in vrijwel alle discussies over de sociaal democratische consensus, die gevoerd worden naar aanleiding van het verschijnen van Tony Judt’s boek:III fares the land, meent adviseur John Huige.
Lees verder
Lėon Boer is historicus en vicevoorzitter PvdA gewest Groningen.
Mei 2010. Marx prijkt in de boekwinkel en dit keer niet in de ramsj. Lang vervlogen gewaande discussies over ‘het kapitalisme’ zijn weer te horen. Is in het huidige politieke discours het verlangen naar oude zekerheden weer teruggekeerd?
Lees verder
Chris Peeters
Ik vind het buitengewoon indrukwekkend hoe Judt op zijn sterfbed – vrijwel volledig verlamd - zijn hartstocht voor een rechtvaardiger wereld en zijn wanhoop over het gebrek aan adequate sociaal-democratische antwoorden op de crises omzet in een vurig pleidooi voor minder inkomensongelijkheid. We kunnen zijn inzet niet beter waarderen dan door zo kritisch mogelijk op hem te reageren.
Lees verder